مناجات شعبانیه

منقول از امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام)

به گفته عالم بزرگوار مرحوم «سیّد بن طاووس» در کتاب «اقبال» این مناجات را امیرمؤمنان على (علیه السلام) و فرزندانش ـ علیهم آلاف التحیّة و السلام ـ در ماه شعبان مى‌خواندند. از این تعبیر به خوبى روشن مى‌شود که این مناجات اهمیّت فراوان دارد که همه ائمّه معصومین (علیهم السلام) بر آن مداومت داشتند و مطالعه محتواى آن نیز گواه بر اهمیّت فوق العاده آن است و در واقع یک دوره عرفان اسلامى در بالاترین سطح در آن منعکس شده و اگر انسان مفاهیم این مناجات عظیم را در درون قلب و جان خود پیاده کند، مقامات طولانى سیر و سلوک الى الله را پیموده است. آنچه مهم است دقّت در بند بند این مناجات و تعبیرات لطیف و عالى آن و سپس هماهنگ ساختن روح و فکر با این تعبیرات است. از خدا مى‌خواهیم که همه ما را اهل این مناجات قرار دهد و از متخلّقان آن سازد.

۱
اَللّـٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَاسْمَعْ دُعٰائى اِذٰا دَعَوْتُکَ، وَاسْمَعْ نِدٰائى اِذٰا نٰادَیْتُکَ، وَاَقْبِلْ عَلىَّ اِذٰا نٰاجَیْتُکَ،
خدایا بر محمّد و خاندان پاکش درود فرست و هنگامى که تو را مى‌خوانم دعایم را اجابت فرما و هنگامى که تو را صدا مى‌زنم صدایم را بشنو، و چون با تو سخن گویم به من توجّه نما،
۲
فَقَدْ هَرَبْتُ اِلَیْکَ، وَوَقَفْتُ بَیْنَ یَدَیْکَ مُسْتَکیناً لَکَ، مُتَضَرِّعاً اِلَیْکَ، رٰاجِیاً لِمٰا لَدَیْکَ ثَوٰابى،
به سوى تو گریخته‌ام و با حالت فروتنى در برابرت ایستاده‌ام و به درگاهت تضرّع کرده و امید پاداش نزد تو را دارم،
۳
وَتَعْلَمُ مٰا فى نَفْسى، وَتَخْبُرُ حٰاجَتى، وَتَعْرِفُ ضَمیرى،
و آنچه در دل دارم را مى‌دانى و از حاجتم آگاهى و از نهادم با خبرى
۴
وَلاٰ یَخْفىٰ عَلَیْکَ اَمْرُ مُنْقَلَبى وَمَثْوٰاىَ، وَمٰا اُریدُ اَنْ اُبْدِئَ بِهِ مِنْ مَنْطِقى، واَتَفَوَّهُ بِهِ مِنْ طَلِبَتى، وَاَرْجُوهُ لِعٰاقِبَتى ،
و چگونگى بازگشت و جایگاهم و آنچه که مى‌خواهم بر زبان آورم و از آن سخن گویم و براى سرانجام کارم به آن امیداوارم، بر تو پوشیده نیست،
۵
وَقَدْ جَرَتْ مَقٰادیرُکَ عَلَىَّ یٰا سَیِّدى فیمٰا یَکُونُ مِنّى اِلىٰ آخِرِ عُمْرى، مِنْ سَریرَتى وَعَلاٰنِیَتى،
اى آقا و سرورم، مقدّرات تو در آنچه تا آخر عمر آشکارا و پنهان از من سر زند بر من جارى است،
۶
وَبِیَدِکَ لاٰ بِیَدِ غَیْرِکَ زِیٰادَتى وَنَقْصى، وَنَفْعى وَضَرّى،
و کم و زیادى (روزیم) و سود و زیانم به دست توست نه به دست غیر تو،
۷
اِلـٰهى اِنْ حَرَمْتَنى فَمَنْ ذَا الَّذى یَرْزُقُنى، وَاِنْ خَذَلْتَنى فَمَنْ ذَا الَّذى یَنْصُرُنى،
خدایا اگر مرا محروم کنى چه کسى مرا روزى دهد و اگر مرا رها کنى چه کسى مرا یارى کند،
۸
اِلـٰهى اَعُوذُ بِکَ مِنَ غَضَبِکَ وَحُلُولِ سَخَطِکَ،
خدایا از خشم و نزول عذابت به تو پناه مى‌برم،
۹
اِلـٰهى اِنْ کُنْتُ غَیْرَ مُسْتَاْهِلٍ لِرَحْمَتِکَ، فَاَنْتَ اَهْلٌ اَنْ تَجُودَ عَلىَّ بِفَضْلِ سِعَتِکَ،
بار خدایا اگر شایسته رحمتت نیستم ولى تو به واسطه فزون بخشى گسترده ات شایسته بخشش بر من هستى،
۱۰
اِلـٰهى کَاَنّى بِنَفْسى وٰاقِفَةٌ بَیْنَ یَدَیْکَ، وَقَدْ اَظَلَّهٰا حُسْنُ تَوَکُّلى عَلَیْکَ، فَقُلْتَ مٰا اَنْتَ اَهْلُهُ وَتَغَمَّدْتَنى بِعَفْوِکَ،
خدایا گویا من خود در مقابلت ایستاده‌ام، و توکّل نیکویم به تو بر آن سایه افکنده است، پس گفتى آنچه را که تو شایسته آنى، و مرا به عفوت فرا گرفتى.
۱۱
اِلـٰهى اِنْ عَفَوْتَ فَمَنْ اَوْلىٰ مِنْکَ بِذٰلِکَ، وَاِنْ کٰانَ قَدْ دَنٰا اَجَلى وَلَمْ یُدْنِنى مِنْکَ عَمَلى، فَقَدْ جَعَلْتُ الْإِقْرٰارَ بِالذَّنْبِ اِلَیْکَ وَسیلَتى،
خدایا اگر ببخشى پس چه کسى به آن شاسته‌تر از تو است، و اگر مرگم نزدیک شود واعمالم مرا به تو نزدیک نکند، پس اقرار به گناه را وسیله‌اى براى تقرّب به تو قرار مى‌دهم،
۱۲
اِلـٰهى قَدْ جُرْتُ عَلىٰ نَفْسى فِى النَّظَرِ لَهٰا، فَلَهَا الْوَیْلُ اِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَهٰا،
خدایا با توجّهى که به نفسم کردم بر خود ستم نمودم، پس واى بر نفسم اگر آن را نبخشى،
۱۳
اِلـٰهى لَمْ یَزَلْ بِرُّکَ عَلَىَّ اَیّٰامَ حَیٰاتى، فَلاٰ تَقْطَعْ بِرَّکَ عَنّى فى مَمٰاتى،
خدایا احسانت پیوسته در طول زندگانى بر من جارى است، پس احسانت را در زمان مرگ از من قطع مگردان،
۱۴
اِلـٰهى کَیْفَ آیَسُ مِنْ حُسْنِ نَظَرِکَ لى بَعْدَ مَمٰاتى، وَاَنْتَ لَمْ تُوَلِّنى اِلَّا الْجَمیلَ فى حَیٰاتى،
خدایا چگونه از حسن نظرت بعد از مرگم مأیوس شوم، در حالى که تو در طول زندگیم به نیکویى سرپرستیم نمودى،
۱۵
اِلـٰهى تَوَلَّ مِنْ اَمْرى مٰا اَنْتَ اَهْلُهُ، وَعُدْ عَلَىَّ بِفَضْلِکَ عَلىٰ مُذْنِبٍ قَدْ غَمَرَهُ جَهْلُهُ،
خدایا کارهایم را آنچنان که شایسته آنى سرپرستى کن، و به فضل خود برگنهکارى که جهلش او را به کام خود کشانده توجّه کن،
۱۶
اِلـٰهى قَدْ سَتَرْتَ عَلَىَّ ذُنُوباً فِى الدُّنْیٰا، وَاَنَا اَحْوَجُ اِلىٰ سَتْرِهٰا عَلَىَّ مِنْکَ فى الْأُخْرىٰ،
خدایا گناهانى را از من در دنیا پوشاندى که من به پوشش آنها از جانب تو در آخرت نیازمندترم،
۱۷
اِلـٰهى قَدْ اَحْسَنْتَ اِلَىَّ اِذْ لَمْ تُظْهِرْهٰا لِأَحَدٍ مِنْ عِبٰادِکَ الصّٰالِحینَ، فَلاٰ تَفْضَحْنى یَوْمَ الْقِیٰامَةِ عَلىٰ رُؤُسِ الْأَشْهٰادِ،
خدایا با پوشاندن گناهانم از بندگان شایسته‌ات، بر من احسان نمودى، پس در قیامت در حضور همه مرا رسوا مگردان،
۱۸
اِلـٰهى جُودُکَ بَسَطَ اَمَلى، وَعَفْوُکَ اَفْضَلُ مِنْ عَمَلى،
خدایا بخششت آرزویم را گسترانیده و گذشتت برتر از عمل من است،
۱۹
اِلـٰهى فَسُرَّنى بِلِقٰآئِکَ یَوْمَ تَقْضى فیهِ بَیْنَ عِبٰادِکَ،
خدایا به واسطه ملاقاتت درروزى که بین بندگان حکم مى‌کنى مرا خشنود ساز،
۲۰
اِلـٰهى إِعْتِذٰارى اِلَیْکَ اِعْتِذٰارُ مَنْ لَمْ یَسْتَغْنِ عَنْ قَبُولِ عُذْرِهِ، فَاقْبَلْ عُذْرى یٰا اَکْرَمَ مَنِ اعْتَذَرَ اِلَیْهِ الْمُسیئُونَ،
خدایا پوزشم از تو مانند پوزش شخصى است که از پذیرش عذرش بى‌نیاز نیست، پس عذرم را بپذیر اى بزرگوارترین کسى که گنهکاران عذر به درگاهش برند،
۲۱
اِلـٰهى لاٰ تَرُدَّ حٰاجَتى، وَلاٰ تُخَیِّبْ طَمَعى، وَلاٰ تَقْطَعْ مِنْکَ رَجٰآئى وَاَمَلى،
خدایا درخواستم را رد مکن، و طمعم را ناامید مگردان، و امید و آرزویم را از خودت قطع مفرما،
۲۲
اِلـٰهى لَوْ اَرَدْتَ هَوٰانى لَمْ تَهْدِنى، وَلَوْ اَرَدْتَ فَضیحَتى لَمْ تُعٰافِنى،
خدایا اگر خواریم را خواسته بودى هدایتم نمى‌کردى و اگر رسواییم را خواسته بودى عفوم نمى‌کردى،
۲۳
اِلـٰهى مٰا اَظُنُّکَ تَرُدُّنى فى حٰاجَةٍ قَدْ اَفْنَیْتُ عُمْرى فى طَلَبِهٰا مِنْکَ،
خدایا چنین گمانى به تو ندارم که تمام عمر در طلب حاجتى باشم و تو مرا مأیوس بازگردانى،
۲۴
اِلـٰهى فَلَکَ الْحَمْدُ اَبَداً اَبَداً دٰآئِماً سَرْمَداً، یَزیدُ وَلاٰ یَبیدُ، کَمٰا تُحِبُّ وَتَرْضىٰ،
خدایا حمد و ستایش از آنِ توست، ستایش همیشگى، دائمى، جاودان که افزودن شود و نقصان نپذیرد، آنچنان که تو دوست دارى و خشنود مى‌شوى،
۲۵
اِلـٰهى اِنْ اَخَذْتَنى بِجُرْمى اَخَذْتُکَ بِعَفْوِکَ، وَاِنْ اَخَذْتَنى بِذُنُوبى اَخَذْتُکَ بِمَغْفِرَتِکَ، وَاِنْ اَدْخَلْتَنىِ النّٰارَ اَعْلَمْتُ اَهْلَهٰا اَنّى اُحِبُّکَ،
خدایا اگر به جرمم مرا مؤاخذه کنى به گذشتت متوسّل مى‌شوم و اگر به گناهم مرا مؤاخذه کنى به آمرزشت متوسّل مى‌شوم، و اگر مرا در آتش داخل کنى اهل آن را آگاه مى‌کنم که تو را دوست دارم،
۲۶
اِلـٰهى اِنْ کٰانَ صَغُرَ فى جَنْبِ طٰاعَتِکَ عَمَلى، فَقَدْ کَبُرَ فى جَنْبِ رَجٰآئِکَ اَمَلى،
خدایا اگر چه عملم در مقابل طاعتت اندک است ولى آرزویم در مقابل امید به کرمت بزرگ است.